GGT در آزمایش خون چیست؟ | آزمایش GGT (گاما جی تی)

آزمایش GGT یک تست ساده خون است که سطح آنزیم GGT در آزمایش خون را اندازه‌گیری می‌کند و به پزشک کمک می‌کند عملکرد کبد و مجاری صفراوی را ارزیابی کند. این آزمایش بخشی مهم از پروفایل کبدی است و می‌تواند آسیب‌های کبدی پنهان یا اولیه را حتی بدون علائم واضح نشان دهد. آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز معمولا همراه تست‌های دیگر انجام می‌شود تا احتمال بیماری‌هایی مانندکبد چرب، هپاتیت یا انسداد صفراوی با دقت بیشتری بررسی شود. در این مطلب ازمجله بادی‌بان تلاش می‌شود تا نتیجه این تست و ارتباط آن با سایر آزمایش‌های کبدی برای کاربران روشن شود.

آزمایش GGT چیست؟

GGT در آزمایش خون، میزان فعالیت آنزیمی را نشان می‌دهد که عمدتا در سلول‌های کبد و بافت‌های مجاری صفراوی ساخته می‌شود و در مقادیر کمتر در کلیه و پانکراس نیز وجود دارد. این آنزیم بخش مهمی از چرخه گاماگلوتامیل است و در متابولیسم و انتقال آمینواسیدها نقش اساسی دارد.

آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز نشان می‌دهد که GGT چگونه با تجزیه گلوتاتیون و انتقال گروه‌های گاماگلوتامیل، فرایندهای آنتی‌اکسیدانی و سم‌زدایی بدن را پشتیبانی می‌کند. هنگامی که مقدار این آنزیم در نتایجه تفسیر آزمایش گزارش می‌شود، معمولا بیانگر آسیب سلول‌های کبدی یا مشکلات مربوط به جریان صفرا مانند کلستاز، التهاب یا انسداد صفراوی است. به همین دلیل این آنزیم شاخصی حساس برای بررسی سلامت کبد و مجاری صفرا محسوب می‌شود.

چرا آزمایش GGT انجام می‌شود؟

آزمایش GGT یکی از بخش‌های اصلی آزمایش عملکرد کبد است و به پزشکان کمک می‌کند علت تغییرات غیر طبیعی آنزیم‌های کبدی را بهتر تشخیص دهند. از این آزمایش معمولا همراه سایر تست‌ها استفاده می‌شود تا مشخص شود عملکرد کبد و مجاری صفراوی تا چه اندازه سالم است. وقتی GGT در آزمایش خون بالا باشد، می‌تواند به تشخیص علت افزایش ALP کمک کند؛ زیرا هم‌زمانی افزایش ALP و GGT معمولا نشان می‌دهد که منشاء مشکل کبد یا مجاری صفراست، نه استخوان.

آزمایش GGT در ارزیابی میزان مصرف الکل نیز کاربرد دارد، چون مصرف طولانی‌مدت الکل به‌طور معمول باعث افزایش GGT می‌شود. از طرفی، پزشکان برای پایش اثر داروهایی که ممکن است به کبد آسیب بزنند نیز از آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز استفاده می‌کنند.

همچنین در بررسی مشکلات متابولیک، به‌خصوص آزمایش کبد چرب، مقدار GGT یکی از شاخص‌هایی است که به همراه ALT و AST بررسی می‌شود. افزایش این آنزیم در کنار سایر آنزیم‌ها، تصویری دقیق‌تر از وضعیت کبد ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد آیا مشکل، التهاب، تجمع چربی یا انسداد صفراوی است. به همین دلیل GGT یک تست تکمیلی بسیار مهم در پروفایل کبدی محسوب می‌شود.

مواردی که پزشک آزمایش را تجویز می‌کند

پزشکان زمانی آزمایش GGT را درخواست می‌کنند که علائم بالینی نشان‌دهنده احتمال آسیب کبد یا مجاری صفرا باشند. علائمی مانند زردی پوست یا چشم‌ها، خستگی مداوم، تهوع، کاهش اشتها یا ضعف بی‌دلیل، از نشانه‌هایی هستند که نیاز به بررسی دقیق‌تر را مطرح می‌کنند. درد یا احساس فشار در قسمت راست و بالای شکم، جایی که کبد و کیسه صفرا قرار دارند، نیز دلیل شایعی برای انجام این تست است. افرادی که سابقه مصرف الکل دارند یا به‌طور طولانی‌مدت الکل استفاده کرده‌اند، معمولا برای بررسی آسیب احتمالی کبد، این آزمایش را انجام می‌دهند.

اگر مقدار GGT در آزمایش خون همراه سایر آنزیم‌ها افزایش یافته باشد، پزشک برای تعیین منشا مشکل، بررسی بیشتری انجام می‌دهد. بالابودن AST در آزمایش خون یا ALT و ALP نیز به‌طور معمول باعث می‌شود تست GGT برای تشخیص دقیق‌تر درخواست شود. این آزمایش همچنین برای بیمارانی که داروهای کبد آسیب‌زن مصرف می‌کنند یا مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی هستند، جهت پایش وضعیت و جلوگیری از پیشرفت بیماری تجویز می‌شود.

روش انجام آزمایش GGT

برای انجام آزمایش GGT یک نمونه خون ساده از ورید بازو گرفته می‌شود. برای دقت بیشتر در نتیجه، بهتر است فرد حدود ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد و تنها آب مصرف کند. همچنین توصیه می‌شود حداقل ۲۴ ساعت قبل از انجام تست، مصرف الکل قطع شود؛ چرا که می‌تواند مقدار GGT در آزمایش خون را بالا نشان دهد. معمولا نتیجه این تست طی همان روز یا حداکثر ۲۴ ساعت آماده می‌شود.

محدوده نرمال GGT در آزمایش خون

مقدار نرمال GGT در آزمایش خون بسته به سن، جنس و روش آزمایشگاه متفاوت است؛ اما معمولا بازه مرجع برای مردان بزرگسال حدود ۹ تا ۴۸ واحد در لیتر و برای زنان حدود ۸ تا ۴۰ واحد در لیتر گزارش می‌شود. در کودکان این مقدار معمولا کمتر است و بسته به سن ممکن است زیر ۳۰ واحد در لیتر باشد. تفاوت تجهیزات و استانداردهای آزمایشگاهی باعث می‌شود مقادیر نرمال در هر آزمایشگاه کمی تفاوت داشته باشد؛ بنابراین همیشه باید به محدوده مرجع ثبت‌شده روی برگه آزمایش توجه کرد.

هنگام تفسیر آزمایش GGT معمولا سطح این آنزیم در کنار ALP در آزمایش خون بررسی می‌شود؛ زیرا افزایش هم‌زمان این دو شاخص اغلب نشان‌دهنده مشکلات کبدی یا صفراوی است، نه اختلالات استخوانی. مقدار بالاتر از حد نرمال می‌تواند نشانه التهاب، انسداد صفراوی یا آسیب سلول‌های کبدی باشد.

علل افزایش GGT در آزمایش خون

افزایش مقدار در GGT در آزمایش خون معمولا نشان‌دهنده اختلال در عملکرد کبد یا مشکلات مربوط به جریان صفرا است. یکی از شایع‌ترین دلایل بالابودن این آنزیم، مصرف الکل است؛ حتی مصرف منظم و متوسط می‌تواند موجب القای آنزیم‌ها و بالارفتن سطح GGT شود. در کنار الکل، بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) نیز به‌طور گسترده باعث افزایش GGT می‌شود؛ زیرا تجمع چربی در کبد منجر به التهاب و اختلال در عملکرد سلول‌های کبدی می‌شود. هپاتیت ویروسی، به‌ویژه نوع B و C، از دیگر عوامل مهم هستند که به دلیل التهاب گسترده، سطح آنزیم‌های کبدی را بالا می‌برند.

انسداد صفراوی بر اثر سنگ صفرا، تنگی مجاری یا وجود تومور در مسیر صفرا نیز از مهم‌ترین دلایل افزایش شدید GGT محسوب می‌شود. برخی داروهای ضد تشنج مانند فنی‌توئین و کاربامازپین نیز موجب القای آنزیم‌های کبدی شده و سطح GGT را افزایش می‌دهند. علاوه‌بر این، ارتباط افزایش این آنزیم با دیابت، سندرم متابولیک، چاقی شکمی و بیماری‌های قلبی نیز در مطالعات گزارش شده است.

در آزمایش GGT معمولا مقدار این آنزیم همراه شاخص‌های دیگر بررسی می‌شود. تفسیر نتیجه زمانی دقیق‌تر است که مقدار GGT در کنار ALT در آزمایش خون سنجیده شود؛ چرا که افزایش هم‌زمان این دو آنزیم بیشتر به آسیب سلول‌های کبدی اشاره دارد؛ در حالی که بالابودنGGT به‌تنهایی می‌تواند به مشکلات صفراوی یا مصرف الکل مرتبط باشد. بااین‌حال، تشخیص قطعی نیازمند بررسی علائم، تاریخچه پزشکی و ارزیابی پزشک متخصص است.

تفاوت GGT با سایر آنزیم‌های کبد

آزمایش GGT یکی از تست‌های مهم ارزیابی سلامت کبد است؛ اما نقش آن با آنزیم‌های دیگر تفاوت‌هایی دارد. ALT و AST عمدتا نشان‌دهنده آسیب مستقیم سلول‌های کبدی هستند و معمولا در هپاتیت‌ها یا مسمومیت‌های دارویی افزایش می‌یابند. در مقابل، GGT در آزمایش خون حساسیت بیشتری نسبت به اختلالات مجاری صفراوی و مصرف الکل دارد. آنزیم ALP علاوه‌بر کبد در استخوان‌ها و سایر بافت‌ها نیز تولید می‌شود؛ بنابراین افزایش آن لزوما نشانه مشکل کبدی نیست. در چنین مواردی، بالابودن هم‌زمان ALP و GGT کمک می‌کند تا مشخص شود که منبع مشکل کبد یا صفراست، نه سیستم اسکلتی. این ویژگی GGT را به شاخصی مفید برای تمایز بین اختلالات کبدی و استخوانی تبدیل می‌کند.

 عوامل موثر بر نتیجه آزمایش GGT

نتیجه آزمایشGGT می‌تواند تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار بگیرد. برخی داروها مانند داروهای ضد تشنج (فنی‌توئین و کاربامازپین)، داروهای کاهنده چربی خون یا برخی آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است مقدار GGT را به‌طور کاذب افزایش دهند. مصرف الکل، حتی در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش، می‌تواند موجب بالارفتن موقت این آنزیم شود. سیگار نیز از عوامل شناخته‌شده افزایش سطح GGT است. چاقی و مقاومت به انسولین باعث بالابودن پایه‌ای این آنزیم می‌شوند. در دوران بارداری نیز ممکن است تغییرات جزئی در سطح آن رخ دهد. استرس شدید و برخی بیماری‌های مزمن نیز می‌توانند بر نتیجه تأثیر بگذارند.

کلام آخر بادی‌بان

آزمایش GGT یکی از تست‌های مهم برای بررسی سلامت کبد و مجاری صفراوی است و افزایش یا کاهش آن می‌تواند نشان‌دهنده اختلال در عملکرد کبدی باشد. مقدار GGT  در آزمایش خون معمولا همراه سایر آنزیم‌ها مانند ALT، AST  و ALP بررسی می‌شود تا تفسیر نتیجه دقیق‌تر باشد. با اینکه تغییر مقدار GGT می‌تواند سرنخی ارزشمند درباره مشکلات کبدی ارائه دهد، تشخیص نهایی فقط توسط پزشک و بر اساس علائم، تاریخچه و دیگر تست‌ها امکان‌پذیر است. در صورت مشاهده مقادیر غیر طبیعی، پیگیری منظم، اصلاح سبک زندگی و مشاوره پزشکی بهترین راه برای حفظ سلامت کبد محسوب می‌شود.

منابع

Cleverlandclinic, Gamma-Glutamyl Transferase (GGT) Blood Test
Medineplus, Gamma-glutamyl Transferase (GGT) Test
Mayoclinic, Liver function tests
Healthline, Gamma-glutamyl Transferase Test

عطیه انگاشته

من عطیه انگاشته، نویسنده و متخصص تولید محتوا هستم و در مجله بادی‌بان، طبق منابع تاییدشده پزشکی، از موضوعات متنوعی می‌نویسم تا در زمینه پزشکی بروز باشید.