ALT در آزمایش خون چیست؟ | آزمایش ALT یا SGPT خون

آزمایش‌ خون یکی از اصلی‌ترین ابزارهای تشخیص سلامت کبد است و به پزشکان کمک می‌کنند تا آسیب‌های احتمالی را در مراحل اولیه شناسایی کنند. در میان این شاخص‌ها، ALT در آزمایش خون اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که میزان آن نشان می‌دهد سلول‌های کبد تا چه اندازه سالم فعالیت می‌کنند. این شاخص که با نام آزمایش ALT یا SGPT خون نیز شناخته می‌شود، معمولا برای بررسی التهاب، آسیب کبدی و تغییرات ناشی از داروها یا بیماری‌ها درخواست می‌شود. آزمایش ALT به درک بهتر وضعیت کبد کمک می‌کند. در این مطلب از مجله بادی‌بان تلاش شده است تا تمامی نکات مهم به‌صورت کامل و قابل فهم توضیح داده شود.

ALT در آزمایش خون چیست؟

آنزیم ALT یا آلانین آمینوترانسفراز عمدتا در سلول‌های کبدی (هپاتوسیت‌ها) ساخته می‌شود و یکی از مهم‌ترین شاخص‌‌های ارزیابی سلامت این سلول‌ها است. مقدار ALT در آزمایش خون نشان می‌دهد که چه میزان از این آنزیم از داخل سلول‌ها به جریان خون نشت کرده است. این نشت معمولا زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های کبد دچار التهاب، آسیب یا اختلال عملکرد شوند. به همین دلیل، آزمایش ALT یا SGPT خون یکی از اصلی‌ترین تست‌ها در بررسی بیماری‌های کبدی محسوب می‌شود.

نقش بیوشیمیایی ALT به تبدیل آلانین به پیرووات مربوط است؛ فرایندی که در متابولیسم انرژی اهمیت زیادی دارد. وقتی دیواره سلول‌های کبد آسیب می‌بیند یا نفوذپذیری آن تغییر می‌کند، ALT  وارد خون می‌شود و سطح آن در نتایج آزمایش افزایش می‌یابد. در مقابل، پایین بودن ALT در آزمایش خون کمتر دیده می‌شود؛ اما ممکن است به علت سوء‌تغذیه، کمبود ویتامین B6 یا کاهش شدید جرم عملکردی کبد رخ دهد.

از نظر تشخیصی، ALT اختصاصیت بیشتری برای کبد دارد؛ چرا که عمدتا در این عضو متمرکز است. درحالی‌که AST علاوه‌بر کبد در عضله و قلب نیز وجود دارد؛ بنابراین افزایش هم‌زمان این دو آنزیم و نسبت آن‌ها موضوعی مهم در خواندن جواب آزمایش و تعیین نوع آسیب کبدی است.

چرا آزمایش ALT انجام می‌شود؟

پزشکان در شرایط مختلف، به‌ویژه هنگام مشاهده علائمی مانند خستگی، تهوع، کاهش اشتها، درد قسمت راست شکم، زردی پوست یا تیرگی ادرار، درخواست آزمایش عملکرد کبد و اندازه‌گیری ALT در آزمایش خون را ضروری می‌دانند. این شاخص همچنین برای افرادی که در معرض بیماری‌های کبدی هستند، مانند مبتلایان به اضافه‌وزن، دیابت، مصرف‌کنندگان الکل یا افراد تحت مصرف طولانی‌مدت داروهای خاص، از جمله داروهای کبدی، توصیه می‌شود. آزمایش ALT یا SGPT خون در این شرایط می‌تواند وجود التهاب یا آسیب سلولی را در مراحل اولیه مشخص کند.

در غربالگری بیماری‌هایی مانند هپاتیت ویروسی، کبد چرب، مصرف الکل یا هپاتیت دارویی، ALT  یکی از مهم‌ترین شاخص‌هاست و معمولا در کنار تست‌هایی مانند AST، ALP و GGT تفسیر می‌شود. بالا بودن ALT در آزمایش خون می‌تواند نشانه ادامه آسیب سلولی باشد؛ بنابراین بررسی روند تغییرات آن در طول زمان به پزشک کمک می‌کند تا بداند درمان یا تغییرات سبک زندگی تا چه حد موثر بوده است.

در بسیاری از موارد، ALT  بخشی از مجموعه آزمایش‌هایی است که برای ارزیابی اختلالات کبدی انجام می‌شود و در کنار AST یا سایر آنزیم‌ها در تشخیص نوع درگیری کبد نقش دارد. برای بررسی کامل‌تر وضعیت کبد، پزشکان در بسیاری از موارد انجام آزمایش کبد چرب را نیز توصیه می‌کنند؛ چرا که ترکیب این داده‌ها تصویر دقیق‌تری از عملکرد کبد ارائه می‌دهد.

مقدار نرمال ALT در آزمایش خون

مقدار نرمال ALT در آزمایش خون معمولا نشان می‌دهد که عملکرد سلول‌های کبد در وضعیت طبیعی قرار دارد؛ اما محدوده مرجع می‌تواند در آزمایشگاه‌های مختلف کمی متفاوت باشد. در بسیاری از مراکز، مقدار طبیعی ALT برای بزرگسالان حدود ۷ تا ۵۵ واحد بر لیتر گزارش می‌شود؛ هرچند برخی آزمایشگاه‌ها بازه‌های کوچک‌تری مانند ۷ تا ۴۰ واحد را مبنا قرار می‌دهند. هنگام بررسی آزمایش ALT یا SGPT خون باید همیشه به محدوده نرمال درج‌شده در برگه آزمایش توجه کرد؛ چرا که ملاک تفسیر همان بازه است.

سن، جنس و شاخص توده بدنی (BMI) نیز در تعیین سطح ALT نقش دارند. مردان معمولا کمی ALT بالاتری نسبت به زنان دارند و افراد جوان به‌طور طبیعی ممکن است سطح بالاتری نسبت به سالمندان داشته باشند. اضافه‌وزن یا چاقی نیز می‌تواند موجب افزایش خفیف ALT شود؛ حتی زمانی که بیماری کبدی مشخصی وجود ندارد. در تفسیر ALT در آزمایش خون، پزشکان نتایج این آنزیم را همراه با سایر شاخص‌های پانل کبدی مانند AST در آزمایش خون بررسی می‌کنند؛ چرا که الگوی تغییر این دو آنزیم در کنار هم می‌تواند درباره نوع آسیب کبدی سرنخ مهمی ارائه دهد.

مقدار بالای ALT در آزمایش خون چه معنایی دارد؟

افزایش سطح ALT معمولا به معنای وجود آسیب یا التهاب در سلول‌های کبد است؛ اما شدت و علت این افزایش اهمیت زیادی دارد. زمانی که مقدار ALT  در آزمایش خون تنها تا حدود ۲ تا ۳ برابر حد نرمال بالا برود، معمولا به دلایلی مانند کبد چرب غیر الکلی، مصرف برخی داروها، ورزش سنگین یا عفونت‌های خفیف دیده می‌شود. اگر در آزمایش ALT یا SGPT خون میزان ALT حدود ۳ تا ۱۰ برابر افزایش داشته باشد، احتمال التهاب فعال کبد مانند هپاتیت ویروسی یا هپاتیت دارویی بیشتر است.

مقادیر بسیار بالا، مثلا ۱۰ تا ۲۰ برابر حد نرمال، می‌توانند نشانه آسیب حاد و شدید باشند و نیاز به بررسی فوری دارند. در تفسیر ALT  در آزمایش خون علاوه‌بر مقدار آن، نسبت AST به ALT نیز اهمیت دارد. نسبت AST/ALT بالاتر از ۲ معمولا با بیماری کبدی الکلی هماهنگ است؛ درحالی‌که نسبت کمتر از ۱ بیشتر در کبد چرب غیر الکلی یا هپاتیت ویروسی دیده می‌شود. البته این الگوها قطعی نیستند؛ اما در کنار شرح‌حال، معاینه و سایر آزمایش‌ها به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کنند.

بالا بودن ALT در آزمایش خون

افزایش مقدار ALT در آزمایش خون معمولا نشان‌دهنده آسیب یا التهاب سلول‌های کبد است؛ اما شدت و علت این افزایش می‌تواند بسیار متفاوت باشد. در بسیاری از موارد، آزمایش ALT یا SGPT خون بالا به دلیل بیماری‌های رایج مانند کبد چرب غیر الکلی، هپاتیت ویروسی یا مصرف داروهایی است که بر کبد فشار وارد می‌کنند. داروهایی مانند استامینوفن، استاتین‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضد تشنج ممکن است باعث بالا بودن ALT در آزمایش خون شوند؛ به‌ویژه اگر به مدت طولانی مصرف شده باشند.

مصرف الکل نیز یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب کبدی است و می‌تواند ALT را به صورت قابل توجه افزایش دهد. بیماری‌های متابولیک مانند دیابت، چاقی و مقاومت به انسولین نیز با افزایش ALT ارتباط دارند. در برخی موارد، افزایش ALT ناشی از علل غیر کبدی مثل آسیب عضلانی شدید یا مشکلات قلبی است، اگرچه این موارد نسبتا کمتر دیده می‌شوند. در تفسیر نتایج، بررسی هم‌زمان ALT با سایر آنزیم‌ها مانند GGT در آزمایش خون می‌تواند به شناخت دقیق‌تر علت افزایش کمک کند.

پایین بودن ALT در آزمایش خون

درحالی‌که افزایش ALT معمولا بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، پایین بودن ALT در آزمایش خون نیز می‌تواند نشانه برخی شرایط خاص باشد. یکی از دلایل اصلی کاهش ALT، سوءتغذیه یا کمبود ویتامین‌هایی مانند B6 است که در عملکرد طبیعی آنزیم‌های کبدی نقش دارند. در شرایط نادری که تعداد سلول‌های کبد به‌طور قابل توجهی کاهش یافته باشد، مانند مراحل پیشرفته سیروز، سطح ALT نیز ممکن است کاهش یابد.

گاهی کاهش ALT ارتباطی به مشکل کبدی ندارد و ممکن است نتیجه کاهش توده عضلانی، افزایش سن یا سبک زندگی کم‌تحرک باشد. در صورت پایین بودن ALT، پزشکان معمولا نتایج را در کنار سایر آنزیم‌های کبدی مانند ALP در آزمایش خون بررسی می‌کنند تا دید دقیق‌تری نسبت به عملکرد کبد و علت احتمالی این کاهش به دست آورند.

به‌طور کلی، کاهش ALT به اندازه افزایش آن اهمیت تشخیصی ندارد؛ اما اگر همراه با علائم، بیماری‌های زمینه‌ای یا تغییرات سایر تست‌ها باشد، نیاز به بررسی بیشتر دارد.

کلام آخر بادی‌بان

اندازه‌گیری ALT در آزمایش خون یکی از ابزارهای مهم برای تشخیص زودهنگام آسیب‌های کبدی است و می‌تواند تغییرات عملکرد سلول‌های کبد را حتی قبل از بروز علائم نشان دهد. نتیجه آزمایش ALT یا SGPT خون به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست؛ اما در کنار سایر تست‌ها و علائم بالینی، تصویر دقیق‌تری از وضعیت کبد ارائه می‌دهد. چه بالا بودن ALT در آزمایش خون دیده شود چه کاهش آن، ارزیابی توسط پزشک ضروری است تا علت اصلی مشخص شود و اقدامات لازم انجام گیرد. پیگیری منظم آزمایش‌ها، رعایت تغذیه سالم، کنترل وزن و پرهیز از مصرف الکل می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت کبد داشته باشد.

منابع

Mayoclinic, Alanine aminotransferase alt test
Medlineplus, ALT blood test
Cleverlandclinic, Alanine transaminase alt

عطیه انگاشته

من عطیه انگاشته، نویسنده و متخصص تولید محتوا هستم و در مجله بادی‌بان، طبق منابع تاییدشده پزشکی، از موضوعات متنوعی می‌نویسم تا در زمینه پزشکی بروز باشید.